Nội dung chính
“Tài trợ của bên thứ ba” đang trở thành công cụ quan trọng giúp nhà đầu tư Việt Nam giảm thiểu rủi ro tài chính khi giải quyết tranh chấp đầu tư với EU.
Cơ sở pháp lý trong EVIPA
Năm 2019 Việt Nam ký hiệp định EVFTA và EVIPA với Liên minh châu Âu. Điều 3.28 Chương 3 EVIPA quy định rõ cơ chế “third‑party funding” – cho phép một bên không liên quan trực tiếp tới tranh chấp cung cấp tài chính cho bên tranh tụng và nhận thù lao dựa trên kết quả.
Định nghĩa và ai là nhà tài trợ?
Theo EVIPA, một “bên thứ ba tài trợ” là tổ chức không nằm trong vụ tranh chấp, ký thỏa thuận tài trợ chi phí tố tụng và được trả thù lao nếu bên nhận tài trợ thắng kiện. Các nhà tài trợ thường là quỹ đầu tư chuyên về litigation, ngân hàng, công ty bảo hiểm hoặc công ty mẹ của các bên tranh chấp (ví dụ: Burford Capital, Omni Bridgeway, Harbour Litigation Funding).
Cơ cấu thù lao
Thù lao được tính theo một trong các hình thức sau:
- Khoản cố định.
- Một phần % giá trị bồi thường.
- Tỷ lệ % trên số vốn tài trợ.
- Kết hợp các hình thức trên.
Trong thực tiễn quốc tế, lợi nhuận của nhà tài trợ dao động từ 15 % đến 50 % số tiền thu hồi hoặc thậm chí lên tới ba lần vốn đầu tư, tùy vào rủi ro và độ phức tạp của vụ việc (theo Civil Justice Council, 2025).
Những mô hình tài trợ phổ biến
1. Bảo hiểm rủi ro kiện tụng: Bảo hiểm chi phí pháp lý của bên được bảo hiểm và/hoặc của bên đối thủ nếu không thắng.
2. Vay truyền thống hoặc đầu tư vốn cổ phần: Nhà tài trợ có thể là công ty mẹ, cổ đông, ngân hàng.
3. Phí thành công (contingency fee): Luật sư nhận thù lao chỉ khi thắng phán quyết, thường kèm theo việc tự trả trước chi phí tố tụng.
Những lưu ý pháp lý khi ký Thỏa thuận tài trợ
Luật áp dụng: Do “tài trợ bên thứ ba” chưa được quy định đồng nhất, các bên nên chọn luật của một quốc gia có cơ chế bảo vệ minh bạch (ví dụ luật Anh‑Scotland hoặc luật Singapore).
Tiêu chí lựa chọn nhà tài trợ: Khả năng tài chính, uy tín, kinh nghiệm trong lĩnh vực tương tự, và điều khoản về vốn tối thiểu.
Tiết lộ thông tin: EVIPA yêu cầu các bên công bố danh tính và địa chỉ của nhà tài trợ để tránh xung đột lợi ích (theo Điều 3.37 Chương 3 EVIPA).
Bảo mật: Không có quy định riêng trong EVIPA, nên các bên nên đưa điều khoản bảo mật vào thỏa thuận để bảo vệ thông tin vụ việc.
Kết luận
“Tài trợ của bên thứ ba” mang lại cơ hội mở rộng nguồn vốn và giảm áp lực tài chính cho nhà đầu tư Việt Nam trong các tranh chấp với EU. Tuy nhiên, nếu không nắm rõ quyền lợi và nghĩa vụ, nhà đầu tư có thể gặp rủi ro đáng kể. Vì vậy, việc lựa chọn nhà tài trợ uy tín, ký thỏa thuận chi tiết và tuân thủ quy định công bố là yếu tố then chốt để tận dụng tối đa lợi ích của mô hình này.
Bạn đã hoặc đang cân nhắc sử dụng mô hình tài trợ này? Hãy chia sẻ ý kiến và theo dõi để nhận thêm những cập nhật pháp lý quan trọng.
Nguyễn Mai Phương – Vũ Thiên Kiều, Global Vietnam Lawyers
